Choroby zakaźne
Dur powrotny
Dur powrotny spowodowany jest zakażeniem bakcylem spiralnym Obermayera, znajdującym się w krwi chorych na dur powrotny. Okres wylęgowy trwa 5, 8 i 14 dni. Choroba zaczyna się nagle dreszczami, łamaniem rąk i nóg jak przy gośćcu, bólem głowy i gorączką dochodzącą do 40° C. i wyżej, przy czym chory – w odróżnieniu od tyfusu brzusznego i osutkowego – jest zupełnie przytomny; śledziona jest znacznie powiększona. Po 5 do 9 dniach gorączka nagle spada do 35°C. wśród obfitych potów. Po upływie 6 do 7 dni bezgorączkowych powtarza się choroba (stąd nazwa „powrotny”) w ten sam sposób, lecz zwykle już z mniejszą gwałtownością, po czym następuje znowu spadek gorączki i ewentualnie powtarza się napad jeszcze poraź trzeci.
Grypa
Grypa spowodowana jest lasecznikiem znajdującym się w wydzielinach chorego, zwłaszcza w ślinie i śluzie nosowym. Okres wylęgania trwa 1 do 4 dni. Choroba zaczyna się nagle dreszczami, silnym bólem głowy oraz łamaniem w krzyżach, mięśniach i stawach kończyn. Gorączka jest mierna i spada w kilka dni do normy. Najczęściej występuje równocześnie nieżyt nosa, gardła oskrzeli, a także krtani, ewentualnie i kiszek. Grypa sama nie jest chorobą niebezpieczną, ciężkimi są za to jej komplikacje i choroby następowe w postaci zapalenia płuc, opłucnej, ucha środkowego itp. Aby im zapobiec chory powinien po upływie choroby pozostać w łóżku jeszcze przez kilka dni i przynajmniej przez tydzień od ukończenia choroby (gorączki) nie wychodzić.
Cholera azjatycka
Cholera azjatycka zawleczona została do Europy z Indii, gdzie stale grasuje, dlatego nazywamy ja „azjatycka”. Bakterie znajdują się w wypróżnieniach chorego, od których można się zarazić także przez dotykanie zabrudzonej bielizny chorego oraz zanieczyszczoną wodą do picia można się zarazić cholerą (i tyfusem). Okres wylęgania trwa 1 do 5 dni. Czas trwania choroby wynosi kilka dni. Choroba zaczyna się silną biegunką, wymiotami i kurczami łydek. Stolce są płynne, białe, podobne do zupy ryżowej, chory okazuje duże pragnienie, duże wycieńczenie i apatię, głos jego staje się ochrypły, wreszcie następuje zapad i śmierć po 1 do 2 dni po początku choroby.
Cholera domowa
Cholera nostras (domowa) jest podobnym do cholery ostrym katarem żołądka i kiszek, który jednak z cholerą azjatycką nie ma nic wspólnego. Pojawia się zarówno u dzieci jak u dorosłych. Powstaje ona – podobnie jak cholera – w lecie po spożyciu zepsutych pokarmów (wody, mleka itd.) i zaczyna się wymiotami, kurczami w brzuchu i bolesną biegunką. Stolec z początku brunatny lub żółty przybiera później cechy stolca cholerycznego. Osłabienie i duże pragnienie męczą chorego jak przy cholerze. W odróżnieniu od cholery jest ona jednak chorobą dobrotliwą.
Czerwonka
Czerwonka czyli dyzenteria – bakterie znajdują się w wypróżnieniach chorego. Tworzą one w jelicie grubym rozległe wrzody. Okres wylęgania wynosi 3 do 8 dni. Czas trwania choroby wynosi 2 do 3 tygodni. Choroba zaczyna się kurczami i bólami w brzuchu, parciem na stolec i biegunką. W dalszym przebiegu choroby parcie może być tak duże, że chory co kilka minut siada na sedes, przy tym pojedyncze stolce oddaje w minimalnej ilości. Stolce składają się ze śluzu zmieszanego z krwią, a czasami także z ropą. Przy tym gorączka jest średnia, nieregularna, a brzuch wklęśnięty. W dalszym przebiegu choroby chory chudnie do najwyższego stopnia.
Oprócz czerwonki wyżej opisanej, wywołanej bakterią Shiga-Kruse, pojawia się w krajach południowych inny rodzaj czerwonki, spowodowany pełzakami.
Ospa czarna
Ospa prawdziwa czyli czarna – zarazek znajduje się we krwi i ropie pęcherzyków. Okres wylęgania trwa 14 dni. Pierwszymi zwiastunami choroby są dreszcze i gorączka dochodząca do 40° C., ból głowy i krzyżów, zawroty głowy i obrzęk śledziony. W 3 dni później występuje – przy spadku temperatury do normy – wysypka najpierw na twarzy, a później na całym ciele w postaci grudek, które później przemieniają się w białe pęcherzyki zawierające ropę. Pęcherzyki zasychają i pozostawiają po sobie przez całe życie widoczne szpecące blizny na twarzy i na całym ciele.
Zapalenie opon mózgowo rdzeniowych
Zapalenie opon mózgowo rdzeniowych nagminne, czyli tężec karku, spowodowany jest dwoinką Weichselbauma. Okres wylęgania wynosi 1 do 5 dni. Choroba zaczyna się nagle wysoką gorączką, wymiotami, bólem głowy i kręgosłupa, opryszczką na wargach, podobnie jak przy zapaleniu płuc, nieprzytomnością i stężeniem skurczowym mięśni tułowia, a zwłaszcza karku, tak że chory trzyma głowę zgiętą w tył głęboko w poduszki (stąd też nazwa „tężec karku”). Ponadto występuje nadwrażliwość ogólna z wzmożeniem odruchów, szczękościskiem (zgrzytanie zębami) i łódkowato wklęśniętym brzuchem; poza tym stwierdzić możemy objaw Kerniga, porażenie nerwów mózgowych i mięśni gałki ocznej oraz obrzęk śledziony. Przy punkcji lędźwiowej wycieka płyn mętny, ropny. Choroba dotyka częściej dzieci i przeciąga się przez kilka tygodni.
Wąglik
Wąglik spowodowany jest lasecznikiem, który znajdujemy w wypróżnieniach, w ropie, we krwi i w plwocinie chorego. Pojawia on się u ludzi, którzy w zawodzie swoim mają do czynienia z włosieniem, skórami, ewentualnie i mięsem zwierząt zakażonych wąglikiem. Okres wylęgania trwa 4 do 7 dni. Z początku występuje silny obrzęk chorego miejsca, w obrębie którego powstaje szybko czarny punkt, który stopniowo się rozszerza i otacza pęcherzykami z zawartością surowiczą, przy czym ciepłota ciała podnosi się wysoko i okoliczne gruczoły limfatyczne obrzmiewają. Z tego miejscowego ogniska sprawa może w dalszym przebiegu przejść w ogólne zakażenie septyczne.
Tężec przyranny
Tężec przyranny spowodowany jest bakterią tężca, względnie jego toksynami, które dostaję się do ustroju przy skaleczeniach nawet nieznacznych lub zanieczyszczonych, zwłaszcza ziemię z ogrodów, gdzie bakcyl ten najczęściej przebywa. Okres wylęgania trwa 6 do 14 dni i dłużej. Czasami o małej rance już się zapomniało i dawno ona już jest zagojona, gdy choroba wybucha z całą gwałtownością. Z początku pojawia się wzmożona pobudliwość z wzmożeniem odruchów, później następuję skurcze toniczne mięśni twarzowych ze szczękościskiem, mięśni karku, tułowia, brzucha i kończyn (prostowników), wywołane za najmniejszym powiewem lub dotknięciem, z wykrzywieniem kręgosłupa uwypuklonego ku przodowi. Gorączka mierna podnosi się bardzo wysoko przed śmiercią, która często następuje wskutek skurczu przepony.
Wścieklizna
Wścieklizna czyli wodowstręt. Zarazek nieznany znajduje się w ślinie wściekłego zwierzęcia, dlatego ukąszenie przez ubranie, na tułowiu i na kończynach dolnych jest mniej niebezpieczne, aniżeli ukąszenie na twarzy i na rękach. Okres wylęgania trwa 1 do 12 miesięcy i dłużej. Choroba zaczyna się niepokojem, który później wzmaga się do napadów szału (wścieklizny) z kurczami mięśni gardła i oddechowych, ślinieniem i porażeniami. Choroba kończy się prędko śmiertelnie wskutek porażenia mięśni oddechowych i serca.